عدد و معدود (شماره و شمرده) یا وابسته های عددی در زبان دری (فارسی)
"عدد" در زبان معمولاً در شمارش اسم بکار میرود و به اسمی که عدد در جلو آن آمده باشد، "معدود" می گوییم. جای دادن وابسته عددی بین عدد و معدود یا بین شماره و شمرده در گذشتهها حتمی بود. امروزه کمتر رعایت میشود. در هر حال آشنایی با وابستههای عددی که کدام با کدام معدود میآید ازضرورتهای نوشتار است. برای در امان ماندن از لغزشهای احتمالی در ذیل فهرستی از وابستههای عددی با جای کاربرد آنها ذکر شده است:
اصله: برای درخت، نهال، ناجو
باب: برای دکان، مکتب، خانه، اپارتمان
محراب: برای مسجد
دربند: برای حویلی، سرای، باغ و باغچه
قطعه: برای زمین، مرغ، مرغ آبی، فیل مرغ
قلم: برای انواع مختلف کالا: تباشیر، صادرات، واردات، جنس (پنج قلم تباشیر، 66 قلم صادرات، سی قلم جنس)
تخته: برای قالین، گلیم، کاغذ
قرص: برای نان بُرش: برای چیزهایی که یک واحد کامل آن بدون برش مصرف نمی شود، مانند یک برش کیک، یک برش نان
حلقه: برای تایر
حجر: برای آسیا
رأس: برای جانوران: گاو، گوسپند (هزار رأس گوسپند، صد رأس اسب)
زنجیر: برای فیل
قبضه: برای شمشیر، کارد
میل: برای تفنگ، تفنگچه، ماشیندار، توپ
کوهان: برای شتر
پایه: برای چوکی و میز و الماری
درجن: برای قاشق پنجه، پیاله، گیلاس، بشقاب و شش یا دوازده تای هر ظرف
جلد: برای کتاب
عراده: برای تیزرفتار، بایسکل، موترسایکل (عراده در زبان دری برای موتر، موترسایکل، بایسکل ... استفاده میشود، ولی در زبان فارسی برای جنگ افزاره استفاده میشود. بطور مثال: صد عراده توپ)
فروند و بال: برای طیاره یا هواپیما، هلیکوپتر، زیردریایی، کشتی
دست: برای دریشی، پیراهن و تنبان، کالا
جوره / جفت: برای اشیایی که یک واحد از آن برای استفاده کافی و کامل نیست و حتماً باید دو واحد باشد، مانند: جراب، دستکش، گوشواره، چپلی، پیزار و دیگر پای افزارها (یک جوره جوراب، پنج جوره گوشواره)
قلاده: برای سگ
دسته: برای گل، نوش پیاز، ملی سرخک، گندنه، کاهو، گشنیز
توپ: برای تکه
پارچه: برای شعر، غزل
حلقه: برای زنجیر
تان: برای چپن
دستگاه: برای وسایل ماشینی، خودکار، برقی یا الکترونیکی و مانند اینها (ده دستگاه تلویزیون، دو دستگاه یخچال، یک دستگاه ماشین کالاشویی، یک دستگاه رادیو، یک دستگاه ماشین فوتوکاپی)
دانه: برای غله، حبوب و بسیاری از میوه ها (یک دانه گندم، یک دانه نخود، یک دانه چهارمغز، یک دانه سیب) – در بسیاری از موارد، نیاز نیست که بین عدد و معدود "واحد شمارش" ذکر شود. ضمناً در مواردی که درست نمیدانیم اختصاصاً چه واحد شمارشی استفاده کنیم، میتوانیم کلمه "عدد" را بکار بریم: پنج عدد سیب.
حبَه: برای چیزهایی مانند قند، نبات، دانه انگور
لاخ: برای چیزهایی مانند دانه گوگرد
نخ: برای یک دانه سگرت
پاکت: برای چیزهایی که تعداد معینی از واحد آن در یک پاکت بسته بندی میشود: سه پاکت سگرت (در زبان دری، برای این نوع چیزها اکثراً "قوطی" استفاده میشود، مانند سه قوطی سگرت، پنج قوطی گوگرد)
قوطی: برای چیزهایی که یک مقدار معین آن بشکل مایع یا جامد در بین ظروف فلزی جابجا شده اند؛ مانند، یک قوطی روغن، شش قوطی رنگ روغنی سفید)
فقره: برای چیزهایی مثل کار، نوشته، نامه، سند، چک (سه فقره چک)
رشته یا مورد: برای کارهایی که در مدتی از زمان انجام میگیرد و در بعضی اوقات با یک اسم جمع، مثل "عملیات" و "تظاهرات" بیان میشود (دو رشته عملیات، پنج مورد تظاهرات)
مورد: مورد برای شمارش وقایع، رویدادها و کارهای معین نیز استفاده میشود (5 مورد جنگ، سه مورد زلزله، دو مورد زد و خورد، ده مورد حمله، چهار مورد تصادف، سه مورد شکایت)
نفر / تن: برای انسان (هشتاد نفر، 70 تن دانشجو)
منابع:
Comments
Post a Comment